Engellilere Yönelik Araç ve Gereçlerde KDV İstisnası: Hangi Ürün Girer, ÜTS Kaydı ile İlişkisi Nedir?
- 15 saat önce
- 4 dakikada okunur
Tekerlekli sandalye, işitme cihazı, konuşma cihazı, özel tertibatlı klavye, Braille ekran. Bu ürünleri satan firmaların en sık sorduğu iki soru vardır: "Bu ürün katma değer vergisinden istisna mı?" ve "İstisna olması ÜTS kaydını değiştirir mi?" İki soru birbirine karıştırıldığında hem vergi hem cihaz mevzuatı tarafında hata yapılır. Bu yazıda istisnanın kanuni dayanağını, kapsamının sınırını ve ÜTS kayıt yükümlülüğüyle ilişkisini doğrudan kanun metni üzerinden ele alıyoruz.
İstisnanın kanuni dayanağı: 3065 sayılı Kanunun 17 nci maddesi
Katma değer vergisi istisnaları 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununda sayılmıştır. Engellilere yönelik ürünlere ilişkin hüküm, 17 nci maddenin dördüncü fıkrasının (s) bendindedir:
"s) (Ek: 1/7/2005-5378/32 md.) Engellilerin eğitimleri, meslekleri, günlük yaşamları için özel olarak üretilmiş her türlü araç-gereç ve özel bilgisayar programları."
Hükmün üç unsuru vardır ve üçü birlikte aranır:
Engellilere yönelik olması. Ürünün hedef kullanıcısı engelli bireydir.
Özel olarak üretilmiş olması. Genel kullanıma yönelik bir ürünün engelli bireyler tarafından da kullanılabilir olması yeterli değildir.
Eğitim, meslek veya günlük yaşam amacına hizmet etmesi. Bent bu üç alanı sayar.
"Her türlü araç-gereç" ifadesi geniş görünse de "özel olarak üretilmiş" şartı kapsamı daraltır. Uygulamadaki tartışmaların neredeyse tamamı bu ikinci şartın nasıl yorumlanacağı üzerinedir.
"Özel olarak üretilmiş" ne demektir?
Bir ürünün istisna kapsamına girip girmediğini belirleyen ölçüt, ürünün tasarımının engelli bireyin işlev kaybını gidermeye yönelik olup olmadığıdır. Uygulamada şu ayrım işe yarar:
Kapsama giren tipik örnekler: tekerlekli sandalye, akülü sandalye, engelli bireyin kullanımı için tasarlanmış özel tertibatlı ekipman, Braille yazıcı ve ekran, işitme engelliler için özel iletişim cihazları, engelli bireylere yönelik özel bilgisayar programları.
Kapsam dışında kalan tipik örnekler: herkesin kullanabildiği standart bir ürünün engelli birey tarafından satın alınması, genel amaçlı bilgisayar ve tabletler, engelli bireyin de kullanabildiği ancak özel olarak bu amaçla üretilmemiş sarf malzemeleri.
Bu ayrım ürün bazında yapılır. Bir firmanın ürün listesinde bazı kalemlerin istisna kapsamında olup bazılarının olmaması olağandır ve fatura düzeninde her kalemin ayrı değerlendirilmesi gerekir.
İstisna, ÜTS kayıt yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz
Bu yazının en kritik cümlesi budur. Katma değer vergisi istisnası bir vergi hükmüdür; ürünün tıbbi cihaz olup olmadığını, hangi sınıfta olduğunu ve ÜTS'ye kaydedilip kaydedilmeyeceğini belirlemez.
İki rejim birbirinden bağımsız işler:
Bir tekerlekli sandalye hem tıbbi cihazdır hem de istisna kapsamındadır: ÜTS'ye kaydedilir ve faturasında katma değer vergisi hesaplanmaz. Buna karşılık engelli bireylere yönelik özel bir bilgisayar programı istisna kapsamında olabilir ancak tıbbi cihaz tanımına girmiyorsa ÜTS'ye kaydedilmez. Tersi de mümkündür: tıbbi cihaz olan pek çok ürün istisna kapsamında değildir.
Tıbbi cihaz olan istisna ürünlerinde kayıt zinciri değişmez
İstisna kapsamındaki bir ürün aynı zamanda tıbbi cihazsa, ÜTS tarafında hiçbir kolaylık doğmaz. Standart zincir aynen işler:
Firma kaydı. İmalatçı, ithalatçı veya dağıtıcı sıfatıyla ÜTS'de firma kaydı bulunması gerekir.
Belge kaydı. Uygunluk beyanı ve gerekiyorsa AB sertifikası ÜTS'ye kaydedilir.
Ürün kaydı. Cihaz, barkodu ve zorunlu alanlarıyla kaydedilir ve "Kayıtlı" duruma gelir.
Tekil bildirimler. Tekil takibe tabi ürünlerde hareket bildirimleri yapılır.
Satışın vergiden istisna olması, tekil bildirim yükümlülüğünü de kaldırmaz. Tüketiciye verme bildirimi, ürünün faturasında vergi hesaplanıp hesaplanmadığına bakılmaksızın yapılır.
Satış yeri ve yetki belgesi tarafı
Engellilere yönelik tıbbi cihazların perakende satışı, Tıbbi Cihaz Satış, Reklam ve Tanıtım Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik kapsamındadır. İstisna kapsamındaki bir ürünün satılması, satış merkezi yetki belgesi gerekliliğini etkilemez; belirleyici olan ürünün münhasıran sağlık meslek mensuplarınca kullanılıp kullanılmadığı ve ilgili listelerde yer alıp almadığıdır.
Bu nedenle "biz engelli ürünü satıyoruz, yetki belgesine gerek yok" değerlendirmesi mevzuatta karşılık bulmaz. Yetki belgesi gerekliliği ürünün niteliğine göre ayrıca incelenir.
Faturada dikkat edilecek noktalar
Vergi tarafında uygulamada sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
Karma faturalar. İstisna kapsamındaki ürün ile kapsam dışındaki aksesuarın aynı faturada, aynı satırda gösterilmesi. Her kalem ayrı satırda ve doğru vergi durumuyla gösterilmelidir.
Servis ve montaj bedelleri. Ürün teslimi ile hizmet bedelinin aynı istisna kapsamında olduğu varsayımı. Hizmetin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
İthalatta istisna. Yurt içi teslim ile ithalattaki durumun aynı olduğu varsayımı. İthalatta uygulanacak hükümler ayrıca incelenir.
Belgelendirme. İstisnanın uygulandığı işlemlerde ürünün "özel olarak üretilmiş" olduğunun teknik doküman, katalog ve kullanım amacı beyanı ile desteklenmesi.
Bu noktalarda uygulama esasları Gelir İdaresi Başkanlığının yayımladığı düzenlemelerde yer alır; vergi tarafındaki nihai değerlendirme mali müşavir ve vergi idaresi ile yürütülür.
Kamu alımlarında ikili etki
Engellilere yönelik ürünler çoğunlukla kamu kurumları, belediyeler ve sosyal yardım kuruluşları tarafından satın alınır. Bu alımlarda iki belge birlikte istenir:
Ürünün ÜTS'de kayıtlı olduğunun teyidi
Vergi durumunun doğru gösterildiği teklif ve fatura
ÜTS'de "Kayıtlı" durumda olmayan bir ürün, vergi istisnasından yararlansa bile kamu alımında değerlendirmeye alınmaz. Bu nedenle kayıt zincirinin tamamlanması ticari olarak da belirleyicidir. Kayıt zincirinin nasıl kurulacağı ÜTS ürün kayıt danışmanlığı kapsamında ele alınır.
Sık sorulan sorular
Tekerlekli sandalye satışında katma değer vergisi hesaplanır mı?
3065 sayılı Kanunun 17 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (s) bendi, engellilerin günlük yaşamları için özel olarak üretilmiş araç-gereçleri istisna kapsamına almıştır. Ürün bazında değerlendirme yapılması gerekir.
İstisna kapsamındaki ürün ÜTS'ye kaydedilir mi?
Ürün tıbbi cihaz tanımına giriyorsa kaydedilir. Vergi istisnası kayıt yükümlülüğünü etkilemez.
Engelli bireyin kullandığı her ürün istisna kapsamında mıdır?
Hayır. Bent, "özel olarak üretilmiş" olma şartını arar. Genel kullanıma yönelik ürünler bu şartı karşılamaz.
Özel bilgisayar programları da istisna kapsamında mı?
Bent, engellilerin eğitimleri, meslekleri ve günlük yaşamları için özel olarak üretilmiş özel bilgisayar programlarını açıkça saymaktadır.
İstisna uygulanan üründe tekil bildirim yapılır mı?
Ürün tekil takibe tabi ise bildirim yükümlülüğü devam eder; vergi durumu bildirim rejimini değiştirmez.
Engellilere yönelik ürünlerde ÜTS kayıt danışmanlığı
Bu ürün grubunda en sık görülen sorun, vergi avantajının cihaz mevzuatı yükümlülüklerini gölgelemesidir. Firmalar istisnayı doğru uygularken ÜTS kaydını eksik bırakabilmekte, kamu alımlarında bu nedenle elenmektedir.
Medex Kurumsal olarak ÜTS kayıt danışmanlığı kapsamında; engellilere yönelik ürün portföyünde tıbbi cihaz olan ve olmayan kalemlerin ayrıştırılması, tıbbi cihaz olanların sınıflandırılması, uygunluk beyanı ve sertifika kontrolü, ÜTS firma, belge ve ürün kayıtlarının tamamlanması ile kamu alımlarında istenen kayıt teyitlerinin hazırlanması yürütülür.
Bu yazı bir mevzuat derlemesidir; hukuki mütalaa veya vergi danışmanlığı niteliği taşımaz. Vergi istisnasının ürününüze uygulanabilirliği için mali müşavirinizle ve vergi idaresiyle değerlendirme yapılması gerekir.
Kaynaklar (resmî)
3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu, 17 nci madde — https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.3065.pdf
Tıbbi Cihaz Yönetmeliği, RG 2/6/2021-31499 mükerrer — https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=38657&mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5
Tıbbi Cihaz Satış, Reklam ve Tanıtım Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik, RG 15/5/2014-29001 — https://www.mevzuat.gov.tr
Gelir İdaresi Başkanlığı — https://www.gib.gov.tr
