Karışık Kullanım Amaçlı Bina Nedir? Yangın Yönetmeliği m.18 Sınıflandırma Ölçütü
Güncelleme tarihi: 18 Eyl
Zemin katında dükkânlar, üst katlarında ofisler ve bodrumunda ortak otopark bulunan binalar Türkiye'de yaygın bir yapı tipidir. Bu binalarda işyeri açmak isteyen başvuranlara ruhsat sürecinde binanın "karışık kullanım amaçlı" olduğu ve bu nedenle en ağır yangın tedbirlerine tabi tutulacağı bildirilebilmektedir. Oysa "karışık kullanım", bir izlenim değil, şartları Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'te yazılı bir hukuki nitelendirmedir ve bu şartlar sanıldığından dardır. Bu yazıda m.18'deki ölçüt, yangın bölmesi kavramı ve uygulamada sık yapılan hatalar, işyeri ruhsatı ve ÜTS kaydı öncesindeki bina değerlendirmesi açısından mevzuat metniyle açıklanmaktadır.
İçindekiler
Ölçüt giriş sayısı değil, yangın bölmesidir (m.18)
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (2007/12937) önce kullanım sınıflarını sayar — konutlar, büro binaları, ticaret amaçlı binalar ve diğerleri (m.8). Karışık kullanımı ise 18. madde düzenler:
"Bir binada iki veya daha fazla kullanım sınıflandırılmasına tabi olacak bölümler var ise ve bu bölümler birbirinden, daha yüksek tehlike sınıfına uygun bir yangın bölmesi ile ayrılamıyor veya iç içe olması sebebiyle ayrı korunma tedbirlerini uygulamak mümkün değil ise, daha yüksek koruma tedbirleri gerektiren sınıflandırmaya ilişkin kurallar bütün bina için uygulanır." (m.18/1)
Maddenin belirleyici ifadeleri "ayrılamıyor" ve "mümkün değil" kelimeleridir. Karma rejim, farklı kullanımların yangın bölmesiyle ayrılamadığı binalar için öngörülmüştür. Bölümler ayrılmışsa veya ayrılması mümkünse her bölüm kendi sınıfının kurallarına tabidir. Maddede "giriş sayısı", "kapı adedi" veya "garaj girişi" gibi bir ölçüt yer almaz. Sınıflandırma ancak yangın bölmesi analiziyle, yani mimari proje üzerinden yapılabilir; sözlü beyanla yapılamaz.
Yönetmelik, nitelendirmenin tartışmalı kalması hâlinde izlenecek yolu da göstermiştir: "Binaların kullanım sınıfı ile ilgili olarak herhangi bir tereddüt doğduğunda, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının değerlendirmesine ve kararına uyulur" (m.8/2). Tereddüt hâlinde başvurulacak yol, en aleyhte yorumun tek taraflı uygulanması değil, Bakanlık değerlendirmesidir.
Zemin kattaki dükkânlar binanın kullanım sınıfını değiştirmez
Zemin katında dükkânlar bulunan bir büro binasının bütünüyle ticaret veya alışveriş yeri sayılması da mevzuata uygun değildir. Ticaret amaçlı binaları tanımlayan 13 üncü maddenin ikinci fıkrası bu bina tipini açıkça düzenler:
"Esas olarak başka bir kullanım sınıfına giren bir binada bulunan küçük ticaret amaçlı bölümler, binanın esas kullanım sınıflandırmasına ilişkin hükümlere tabi olur." (m.13/2)
Esas kullanımı büro olan bir binada zemin kattaki dükkânlar binayı ticaret sınıfına dâhil etmez; bu bölümler binanın esas sınıfına tabi olur. Aynı ilke büro tarafında da geçerlidir: başka bir binanın bünyesindeki büro bölümleri ana binanın sınıfına tabidir (m.12/2). Yönetmelik karma kullanımı en ağır sınıfa çekmek yerine esas kullanıma göre değerlendirir.
Otopark kapısı "bağlantı" sayılmaz: Yönetmelik bu geçişi ayrıca düzenlemiştir
Bu tür binalarda değerlendirmeye konu edilen husus çoğu zaman dükkânların alt katlarından otoparka açılan kapılar ve otoparka inen asansördür; bu geçişler "bağlantı" olarak nitelendirilmektedir. Yönetmelik bu konuyu ayrıca düzenlemiştir:
"İki veya daha çok bina tarafından ortak kullanılan duvarlar, kazan dairesi, otopark, ana elektrik dağıtım odaları ... ve benzeri yangın tehlikesi olan kapalı alanların duvarları ve döşemeleri kompartıman duvarı özelliğinde olur." (m.24/2)
Otopark, Yönetmelik'e göre ayrı bir yangın kompartımanıdır; dükkân deposu ve asansör sahanlığı birbirine değil, bu kompartımana açılır. Kompartıman duvarında kapı bulunması ise belirli şartlara bağlanmıştır:
"Duvarlarda kapı ve sabit ışık penceresi gibi boşluklardan kaçınmak mümkün değil ise, bunların en az yangın duvarının direncinin yarı süresi kadar yangına karşı dayanıklı olması gerekir. Kapıların kendiliğinden kapanması ve duman sızdırmaz özellikte olması mecburidir." (m.25/2)
Asansörün bodrum katlara inmesi de yasaklanmamış, düzenlenmiştir: bodrum katlara hizmet veren asansörlere "korunmuş bir koridordan veya bir yangın güvenlik holünden" ulaşılır (m.62/4). Aynı fıkraya 2015 yılında eklenen cümleye göre otopark önüne lamine cam hol yapılan hâlde dahi yağmurlama sistemi yalnızca "otopark bölümü ve cam" için öngörülür; bina geneli için değil.
Buna göre kapıların niteliği yetersizse çözüm, ilgili kapıların yangın kapısıyla değiştirilmesi ve gerekiyorsa bir yangın güvenlik holü yapılmasıdır; yani ıslahtır. Binanın sınıfını değiştirerek bütününe en ağır rejimi uygulamak bu çözümün yerine geçmez. Bölümleri ayrılabilen ancak kapıları standart olan bir bina, m.18 anlamında "ayrılamayan" bina değildir. Bu ayrımın gözetilmemesi, sınırlı maliyetli bir kapı ıslahını bina genelinde kapsamlı bir tesisat yükümlülüğüne dönüştürür; orantılılık ilkesi bunu engeller.
İzlenecek usul
Bina için "karışık kullanım" değerlendirmesi yapılmışsa şu hususlar yazılı olarak talep edilmelidir: nitelendirmenin dayanağı (hangi bölümlerin hangi kullanım sınıfına dâhil edildiği), m.18'deki "ayrılamama" şartının hangi teknik tespite dayandığı ve değerlendirmenin mimari proje üzerinden yapılıp yapılmadığı. Bölümler arasındaki geçişler kompartıman kapılarından ibaretse m.24/2 ve m.25/2'ye dayanılarak kapı ıslahı teklif edilebilir; bina yönetiminden alınacak tarihli bir taahhütname bu teklifi somutlaştırır. Tereddüt sürerse m.8/2 uyarınca Bakanlık değerlendirmesi talep edilebilir.
Yangın güvenliğinin amacı can güvenliğidir. Bu amaca, binaların en ağır sınıfa dâhil edilmesiyle değil, Yönetmelik'in öngördüğü tedbirin doğru yere uygulanmasıyla ulaşılır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık değildir. Madde metinleri, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in (2007/12937) güncel konsolide metninden alınmıştır.
