İşyeri Ruhsatı Neden Gecikir? Süreci Uzatan Dört Neden ve Başvuranın Hakları
Güncelleme tarihi: 18 Eyl
Mevzuat açısından tablo nettir: sıhhi işyerlerinde ruhsat aynı gün, ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhi müesseselerde beş gün içinde verilir; denetim ruhsattan sonra bir ay içinde yapılır. Uygulamada ise aynı başvurunun aylarca sürdüğü görülmektedir. Bu fark kendiliğinden oluşmamaktadır; gecikmeler belirli ve tekrar eden nedenlerden kaynaklanır. Bu yazıda süreci uzatan dört neden ve her biri karşısında başvuranın mevzuattan doğan hakları, tıbbi cihaz satış merkezi yetki belgesi ve ÜTS kaydı öncesindeki ruhsat aşaması esas alınarak açıklanmaktadır.
İçindekiler
Birinci neden: Mevzuatta olmayan belge istekleri
Gecikmenin en yaygın başlangıcı, Yönetmelik'te sayılmayan bir belgenin başvurandan istenmesidir. Oysa 2005/9207 sayılı Yönetmelik bu konuda açık bir sınır koymuştur:
"İşyeri açma ve çalışma ruhsatı müracaatı sırasında bu Yönetmelikte belirtilen bilgi ve belgeler dışında başka herhangi bir belge istenemez ve başvuru formundaki beyana göre ruhsat işlemleri sonuçlandırılır." (m.12/3)
2009/15169 sayılı Kamu Hizmetlerinin Sunumunda Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik de aynı yöndedir: idarenin görevi gereği kendisinde bulunan bilgi ve belgeler ile diğer idarelerin elektronik ortamda paylaşıma açtığı belgeler başvurandan yeniden istenmez; istenecek belgeler "sayma suretiyle" belirtilir (m.8). Dolayısıyla belge listesi açık uçlu değil, sınırlı bir sayımdır. Listede yer almayan her belge talebi hem süreci uzatır hem de mevzuata aykırı bir işlem niteliği taşır.
İkinci neden: Eksikliklerin parça parça bildirilmesi
İkinci neden, eksikliklerin tek seferde değil aşamalı olarak bildirilmesidir: dosya incelenir ve bir eksiklik bildirilir; eksiklik tamamlandığında bu kez başka bir eksiklik ileri sürülür ve süreç her seferinde yeniden başlar. Yönetmelik'in öngördüğü düzen bunun tersidir: başvuru anında ön inceleme yapılır ve tespit edilen noksanlıklar başvurana verilen alındı belgesinde gösterilir (m.6/4). Ruhsat verildikten sonraki denetimde eksiklik bulunursa da süre "bir defaya mahsus olmak üzere" verilir (m.13/2). Mevzuatın her aşamasında aynı ilke geçerlidir: eksiklikler tek seferde ve yazılı olarak bildirilir. Eksikliklerin parça parça bildirilmesi usule aykırıdır.
Üçüncü neden: Kurumlar arası yazışmaların takipsiz kalması
Üçüncü neden, kurumlar arası yazışmaların takipsiz kalmasıdır: bir kurumdan görüş istenmiş, yazı imzaya sunulmuş, ancak cevap gelmemiştir ve başvurana yalnızca dosyanın "yazışmada" olduğu bilgisi verilir. Bu yazışmaların ne kadar sürebileceği mevzuatta belirlenmiştir:
"İdareler belge taleplerini en geç beş gün, bilgi ve görüş taleplerini ise en geç onbeş gün içinde yerine getirir. İdare, bilgi ve görüş yazıları için onbeş günü geçmemek üzere ek süre kullanabilir." (2009/15169, m.11)
Ek süre dâhil en uzun ihtimalde dahi bir kurum görüşünün otuz gün içinde tamamlanması gerekir. Bu yazışmalar idareler arasında yürütülür; başvuranın kurumlar arasında evrak taşıması veya yazının akıbetini kendisinin araştırması mevzuatta öngörülen bir usul değildir.
Dördüncü neden: Uygulama birimlerinin mevzuata hâkim olmaması
Dördüncü neden, uygulama birimlerinin ilgili mevzuata yeterince hâkim olmamasıdır. Uygulamada başvuranın "aynı gün" hükmünü veya "başka belge istenemez" kuralını hatırlatması karşısında "uygulama böyle" cevabıyla karşılaşıldığı görülmektedir. Kurumun kendi internet sitesinde ilan ettiği hizmet standartları tablosunda yazan süreler dahi uygulamada her zaman esas alınmamaktadır.
Bu durum çoğu zaman yapısal nedenlerden kaynaklanır: personel değişimi, hizmet içi eğitimin yetersizliği ve mevzuat değişikliklerinin uygulamaya geç yansıması. Sonuç ise değişmemektedir: mevzuata hâkim olmayan uygulayıcı için en güvenli görünen yol dosyayı bekletmektir. Oysa Yönetmelik bu konuda da açıktır: süresinde kontrol görevini yerine getirmeyen görevliler hakkında "kanunî işlem yapılır" (2005/9207, m.13/1) ve 2009/15169 sayılı Yönetmelik'in 1 inci maddesi düzenlemenin amacını "etkin, verimli, hesap verebilir, vatandaş beyanına güvenen ve şeffaf bir kamu yönetimi" olarak tanımlar.
Bu tablonun sonucu, mevzuatı bilme külfetinin fiilen başvurana yüklenmesidir. Oysa idare hukukunun yerleşik ilkesi gereği idare, kendi kusurundan ve bilgi eksikliğinden kendi lehine sonuç çıkaramaz; mevzuatın bilinmemesi bir mazeret değil, başlı başına bir kusurdur.
Başvuranın izleyeceği usul
Dört gecikme nedeninin ortak çözümü aynıdır: yazılı başvuru ve madde numarası. Listede bulunmayan bir belge istendiğinde dayanağın hangi hüküm olduğu yazılı olarak sorulmalı ve dilekçede m.12/3'e yer verilmelidir. Eksiklik bildirimleri alındı belgesine bağlanmalı; ikinci bir eksiklik bildirimi geldiğinde m.6/4 hatırlatılmalıdır. Dosyanın "yazışmada" olduğu bildirildiğinde yazının tarihi ve muhatabı sorulmalı, beş ve on beş günlük süreler dilekçede gösterilmelidir. Kurumun kendi hizmet standartları tablosunun bir örneği talep edilmelidir; kurumun ilan ettiği sürelerin yazılı olarak hatırlatılması sürecin kısalmasında belirleyici olmaktadır.
Başvuru sürecinde üslubun ölçülü, taleplerin ise madde numaralarıyla somutlaştırılmış olması gerekir. Mevzuata dayalı yazılı başvuru, gecikmelere karşı başvuranın elindeki en etkili araçtır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık değildir. Alıntılar, 2005/9207 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik ile 2009/15169 sayılı Kamu Hizmetlerinin Sunumunda Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik'in güncel metinlerinden alınmıştır.
